Szczury mają dość niefortunną tendencję do cieszenia się życiem tam, gdzie żyją ludzie. W ten sposób pewien biolog próbował wyjaśnić nienawiść ludzi do gryzoni w telewizyjnym programie informacyjnym o szczurach obgryzających kable elektryczne w samochodach zaparkowanych w południowoszwedzkim mieście Malmö.

Szczur brunatny, Rattus norvegicus jest jednym z gatunków najlepiej przystosowanych do współczesnego społeczeństwa. Szczury te podążały za ludźmi na całym świecie, stając się jednymi z najliczniejszych ssaków, rozprzestrzeniając się z ich naturalnego występowania w północnych Chinach i Mongolii i docierając do Europy w XVI wieku , a być może nawet wcześniej. Czarne szczury przybyły jednak do Europy już w I wieku naszej ery .

Obecnie prawie wszystkie dzikie szczury brunatne są synantropijne , co oznacza, że ​​żyją w bliskim związku z ludźmi, zjadają nasze resztki i wykorzystują ludzkie konstrukcje jako schronienie. Związek między szczurami a ludźmi to komensalizm, słowo wywodzące się z łacińskiego terminu „komensal”, oznaczającego „ jedzenie przy tym samym stole ”.

Przez wieki szczury były postrzegane jako mroczny cień ludzkości. Szczury wywarły ogromny wpływ na cywilizację ludzką, między innymi poprzez rozprzestrzenianie się chorób. Od dawna kojarzą się z brudem, śmiercią i zniszczeniem . W średniowiecznej Europie ludzie nienawidzili szczurów za ich tak zwaną brutalność, pozornie nieograniczony apetyt seksualny i płodność. Jednak ich ogromna liczba i zdolności adaptacyjne odzwierciedlają ewolucyjny sukces człowieka.

Zwierzę społeczne i empatyczne

Prawdziwe szczury są dalekie od nikczemnych stworzeń, za jakie często się je uważa. Kilka badań wykazało, że szczury mają silną empatię.

Zwierzęta te mogą dzielić stan emocjonalny innych, co w psychologii nazywa się zarażeniem emocjonalnym. Badania wykazały , że kiedy szczur widzi innego szczura w niebezpieczeństwie, struktury nerwowe aktywowane w mózgu tego szczura bardzo przypominają te aktywowane w mózgu człowieka, gdy odczuwa on empatię wobec bólu innych osób.

Jeden z eksperymentów pokazał , że szczury wypuszczą innego szczura z nieprzyjemnej klatki, nawet jeśli nie zostaną za to nagrodzone. A jeśli później dostał czekoladowe smakołyki, wolny szczur zwykle oszczędzał co najmniej jeden smakołyk dla byłego więźnia.

To bezinteresowne zachowanie wynika ze złożonego społecznie życia szczurów w wielopokoleniowych grupach rodzinnych. Tworzą więzi na całe życie z innymi szczurami i dzielą się z pokoleniami nabytymi społecznie umiejętnościami, takimi jak techniki żerowania. Oznacza to, że szczury mają pewną formę kultury .

Badanie z 2023 roku wykazało nawet, że szczury potrafią wyobrazić sobie miejsca i rzeczy, których w danej chwili nie mają przed sobą. W eksperymentach wykazano, że szczury poruszają się w swoich myślach w przestrzeni , którą wcześniej eksplorowały. Podobnie jak w badaniach nad empatią, badacze wykazali to, porównując obszary mózgu szczura, które zostały aktywowane z tymi, które aktywują się, gdy ludzie myślą o poruszaniu się po odwiedzonych przez siebie miejscach. Ta zdolność wyobrażania sugeruje również, że szczury mają poczucie przeszłości i przyszłości.

Życie i umieranie ze szczurami

Mając to na uwadze, ludzkie sposoby radzenia sobie ze szczurami wydają się okrutne. Najpopularniejszą chemiczną metodą zwalczania szczurów są antykoagulanty , które powodują śmiertelne krwawienie wewnętrzne w ciągu jednego do dwóch tygodni po zjedzeniu trucizny przez szczura. Ponieważ szczury są zarówno inteligentne społecznie, jak i ostrożne, wolą próbować nieznanego jedzenia, a następnie czekać, aby zobaczyć, czy to spowoduje chorobę u nich samych lub u innych szczurów.

To się nazywa trująca nieśmiałość . Jednakże w przypadku antykoagulantów czas pomiędzy spożyciem przynęty a śmiercią szczura jest tak długi, że szczury zwykle nie wiążą tego ze swoimi nawykami żywieniowymi.

Ludzką motywacją do zdobywania wiedzy o szczurach często była chęć ich zabicia. Czołowi eksperci od zachowań dzikich szczurów są ich tępicielami. A jednak obecne metody kontrolowania populacji dzikich szczurów nie są zbyt skuteczne.

Niektóre szczury rozwinęły odporność na trucizny , są w stanie je zjeść i przeżyć. Schwytanie ich w pułapki jest niezwykle trudne i często ponownie kolonizują terytorium, z którego zostały usunięte.

Globalna urbanizacja prawdopodobnie jedynie zbliży ludzi do szczurów , a zabijanie szczurów w sposób, w jaki odbywa się to obecnie, nie jest etyczne.

Zamiast tego powinniśmy rozważyć inne strategie, takie jak te zbadane w ramach projektu Urban Rat na Uniwersytecie Helsińskim. Tutaj badacze z różnych dyscyplin próbują głębiej zrozumieć konflikty między szczurami a ludźmi. Badają oba gatunki i ich interakcje, mając nadzieję na przyszłość z mniej krwawymi relacjami człowiek-szczur. W ramach projektu zaobserwowano, że miejsca na obszarach miejskich, w których ludzie karmią ptaki, zwykle przyciągają również szczury, które następnie ludzie próbują wytępić za pomocą trucizn lub pułapek.

Badania sugerują również , że wraz ze wzrostem wiedzy na temat szczurów i ich zachowań ludzie mają tendencję do rozwijania bardziej pozytywnego nastawienia do nich. Dlatego potrzebna jest większa wiedza na temat zachowań społecznych dzikich szczurów. Ludzie muszą zarządzać własnym zachowaniem, aby uniknąć konfliktu ze szczurami.

Dobrym miejscem na początek byłoby ograniczenie marnowania żywności i zaprzestanie pozostawiania resztek bez zabezpieczenia. Na przykład mniej szczurów w pobliżu źródeł pożywienia dla ludzi i większa wiedza na temat ich zachowania oznaczałyby mniejsze ryzyko przeniesienia chorób ze szczurów na ludzi, a także z ludzi na szczury.

Przyszłość ludzkości wiąże się ze szczurem, zwierzęciem społecznym i empatycznym. Czas więc zrozumieć nasze cienie.

Tobias Linné. Adiunkt w dziedzinie nauk o mediach i komunikacji na Uniwersytecie w Lund.