Nazywane są nasionami oleistymi: pomimo wysokiej zawartości tłuszczu, ze względu na liczne korzyści zdrowotne migdały, orzechy laskowe i inne orzechy należą do produktów spożywczych, których spożycie jest zalecane w ilości mniej więcej małej garści dziennie.
Z punktu widzenia wartości odżywczych, orzechy te charakteryzują się wysoką zawartością (50–75%) nienasyconych kwasów tłuszczowych (zwanych „dobrymi tłuszczami”), znaczną zawartością białka (10–25%) oraz obecnością minerałów (miedzi, magnezu, potasu), witamin (B3, B9, B6, E), błonnika pokarmowego, przeciwutleniaczy i steroli roślinnych. Wiele wskaźników sugeruje, że mogą one korzystnie wpływać na proces starzenia, chroniąc nas przed różnymi chorobami przewlekłymi.
Obniżony poziom „złego” cholesterolu
Jeśli istnieje jeden obszar, w którym nasiona oleiste udowodniły swoją wartość, to jest to kontrola poziomu cholesterolu. Ograniczenie spożycia tłuszczów zwierzęcych i spożywanie błonnika rozpuszczalnego z pewnością wykazały korzyści w obniżaniu poziomu cholesterolu LDL (LDL-C), czyli „złego cholesterolu”. Jednak liczne badania podkreślają również pozytywny wpływ codziennej garści migdałów . Wydaje się, że dotyczy to wszystkich nasion oleistych.
Tak więc w 2010 r. badanie danych zebranych w trakcie 25 badań klinicznych, przeprowadzonych na mężczyznach i kobietach cierpiących na hipercholesterolemię, wykazało, że spożywanie 67 gramów orzechów dziennie przez trzy do ośmiu tygodni może obniżyć poziom LDL-C o 7,4% – a efekty są tym bardziej znaczące, im wyższy jest ten poziom początkowy.
Przegląd danych naukowych potwierdził te wyniki. Przeprowadzony w 2018 roku, przeanalizował wyniki 26 badań klinicznych: jego autorzy odnotowali 3,7% redukcję poziomu LDL-C po diecie wzbogaconej w orzechy (15–108 g dziennie) przez okres od jednego do dwunastu miesięcy. Wiadomo, że obniżenie poziomu LDL-C wiąże się z niższym ryzykiem śmiertelności ogólnej i sercowo-naczyniowej , zwłaszcza jeśli początkowy poziom jest wysoki. Chociaż żadne badanie kliniczne nie wykazało jeszcze, że spożycie orzechów może zmniejszyć ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych, istnieją liczne dowody potwierdzające tę hipotezę.
Niższe ryzyko chorób układu krążenia
Najpierw możemy przytoczyć wyniki metaanalizy opublikowanej w 2019 roku. Na podstawie kryteriów włączenia Cochrane, jej autorzy wybrali 19 badań i odkryli, że spożycie 28 g nasion oleistych dziennie wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka sercowo-naczyniowego o 13% i zmniejszeniem śmiertelności z powodu chorób sercowo-naczyniowych o 29%.
Można również wspomnieć o dużym, wieloośrodkowym, randomizowanym, kontrolowanym badaniu dotyczącym korzyści płynących ze stosowania diety śródziemnomorskiej wzbogaconej w nasiona oleiste w zapobieganiu ryzyku sercowo-naczyniowemu. Jego uczestnicy, w wieku od 55 do 80 lat i ze znacznym ryzykiem sercowo-naczyniowym, byli obserwowani średnio przez prawie 5 lat, przydzieleni do trzech rodzajów diet: diety niskotłuszczowej, diety śródziemnomorskiej wzbogaconej oliwą z oliwek oraz diety wzbogaconej o orzechy. Ostatecznie stwierdzono, że incydenty sercowo-naczyniowe występowały rzadziej w obu grupach stosujących dietę śródziemnomorską.
Tłuszcz, który nie powoduje przyrostu masy ciała
Pod względem wartości energetycznej, 30 g migdałów, orzeszków ziemnych, pistacji lub nerkowców dostarcza 180 kcal, podczas gdy orzechy włoskie, pekan i brazylijskie dostarczają 220–230 kcal. To mniej więcej tyle, co 30–40 g mlecznej czekolady. Ponieważ kalorie pochodzą głównie z tłuszczów, można by pomyśleć, że orzechy należy unikać, dbając o swoją wagę. To błędne przekonanie.
W niedawnym badaniu przeanalizowano sześć prospektywnych badań kohortowych i 62 randomizowane badania kontrolowane. Zgodnie z wynikami, regularne spożywanie orzechów przez pewien czas (od 3 do 336 tygodni) wiąże się średnio z bardzo niewielką utratą masy ciała (średnio 200 g) oraz tendencją do zmniejszania się obwodu talii (około -0,5 cm).
Chociaż przyczyny tych kontrintuicyjnych obserwacji nie są w pełni zrozumiałe, wysunięto kilka hipotez. Po pierwsze, matryca otaczająca tłuszcze w orzechach częściowo ogranicza ich wchłanianie w jelitach: innymi słowy, część tłuszczu jest wydalana z kałem, a nie przyswajana. Po drugie, dzięki działaniu sycącemu, migdały i inne orzechy zmniejszają spożycie pokarmu podczas posiłków, co nie zwiększa całkowitego spożycia kalorii, a wręcz może je zmniejszyć.
Czy orzechy mają właściwości przeciwnowotworowe?
Roślinom oleistym przypisuje się również inne korzyści, zwłaszcza w zakresie zapobiegania nowotworom, jednak poziom dowodów na ich poparcie jest niski – omawiane badania opierają się na obserwacjach i są obarczone różnymi błędami interpretacyjnymi.
Zatem, według analizy około 33 badań opublikowanych przed czerwcem 2019 roku , wysokie spożycie orzechów istotnie wiąże się z 10% redukcją ryzyka zachorowania na raka. Ten efekt ochronny jest bardziej widoczny w przypadku nowotworów układu pokarmowego, gdzie ryzyko to zmniejsza się o 17%.
Wysoki poziom przeciwutleniaczy w orzechach może mieć na to wpływ. Zanim jednak przejdziemy do dalszych badań nad tą hipotezą, dane obserwacyjne muszą zostać potwierdzone rzeczywistymi, kontrolowanymi i randomizowanymi badaniami klinicznymi: na razie nie ma dowodów sugerujących, że spożywanie orzechów chroni nas przed rakiem.
Mniej chorób neurodegeneracyjnych?
Tłuszcze są niezbędne dla mózgu. Po tkance tłuszczowej jest to rzeczywiście narząd w organizmie najbogatszy w lipidy – które znajdują się w błonach neuronów i ich komórkach podporowych, a także w osłonce mielinowej, która umożliwia szybkie rozprzestrzenianie się impulsów nerwowych. Dlatego kilka zespołów naukowych starało się ocenić korzystny wpływ orzechów na ośrodkowy układ nerwowy. Co nam powiedzieli?
Badanie wykazało, że po ośmiu tygodniach diety o zróżnicowanej zawartości orzechów, sprawność psychomotoryczna 19-miesięcznych szczurów uległa zmianie: dieta zawierająca 2% orzechów poprawiła chodzenie z laską, podczas gdy dieta zawierająca 6% orzechów poprawiła chodzenie z deską, a pamięć robocza była lepsza na obu poziomach. Wyniki te zostały potwierdzone w krótszym okresie (28 dni), ze znaczną poprawą zdolności uczenia się i pamięci u gryzoni.
W przypadku ludzi, badanie PREDIMED z interwencją dietetyczną wykazało, że dieta śródziemnomorska wzbogacona w orzechy włoskie poprawia pamięć roboczą. Wykazano również, na poziomie biologicznym, zmniejszenie ryzyka niskiego poziomu BDNF w osoczu – białka, które promuje wzrost i różnicowanie nowych neuronów. Orzechy włoskie wydają się zatem korzystne w zapobieganiu związanemu z wiekiem pogorszeniu funkcji poznawczych. Jednak nadal brakuje wystarczających bezpośrednich dowodów, aby stwierdzić, że regularne spożywanie orzechów włoskich zmniejsza ryzyko chorób neurodegeneracyjnych.
Podsumowując, na pierwszy rzut oka orzechy wydają się posiadać wszystkie cechy niezbędne, by uznać je za sprzymierzeńców naszego zdrowia. Choć są bogate w kalorie i tłuszcze, 30 g dziennie wydaje się obniżać poziom „złego cholesterolu” i chronić nas przed chorobami układu krążenia, bez wpływu na wagę. Istnieje wiele dowodów sugerujących pozytywny wpływ na inne schorzenia, a także na związane z wiekiem pogorszenie funkcji poznawczych.

