najnowsze

zobacz również

Woda nie puka do drzwi. Noc, w której połowa kraju zniknęła pod falami

- Advertisement -
Sobota, 31 stycznia 1953 roku, pachniała w Zelandii zwyczajnym zimowym wieczorem. W murowanych domach o stromych dachach w Oude-Tonge, Stavenisse czy Zierikzee dopalał się węgiel w piecach, a z odbiorników radiowych płynęły wieczorne wiadomości. Wiatr za oknem wył coraz głośniej, ale nikt nie wpadał w panikę. W tej części Holandii wiatr od Morza Północnego jest jak nieproszony krewny – bywa nieznośny, lecz wszyscy znają jego zwyczaje. Wały przeciwpowodziowe stały tu od pokoleń, porośnięte trawą, pewne jak ziemia pod stopami.
Nikt jeszcze nie wiedział, że tej nocy na Morzu Północnym spotkały się trzy żywioły, które rzadko działają razem: głęboki niż baryczny o sile huraganu, wiatr wiejący prosto z północnego zachodu – wpychający miliony ton wody w lejowate ujścia Renu, Mozy i Skaldy – oraz wysoki przypływ syzygijny.

Dźwięk, którego nie da się pomylić

Pierwsze ostrzeżenie nie przyszło przez telefon ani przez radio. W latach pięćdziesiątych na małych wyspach Zelandii linie telefoniczne urywały się przy silniejszym podmuchu, a nadajniki radiowe milknęły po zmroku. Ostrzeżeniem był dźwięk.
Około drugiej w nocy w miasteczkach zaczęły bić dzwony kościelne. Nie wybijały jednak godzin. Biły szybko, nerwowo, bez rytmu – tak dzwoni się tylko wtedy, gdy pęka wał. Chwilę później w ciemności rozległ się głuchy, przeciągły huk, przypominający łamiące się drewno połączone z rykiem towarowego pociągu. To zwały ziemi i gliny ustępowały pod naporem fali spiętrzonej o ponad cztery i pół metra powyżej zwykłego poziomu.
Dla mieszkańców parterowych domów wszystko rozegrało się w kilkadziesiąt sekund. Woda nie podchodziła powoli – wdzierała się czarną, lodowatą ścianą. Wyważała dębowe drzwi razem z futrynami, rozbijała okiennice i w mgnieniu oka wypełniała sypialnie po sam sufit. Ludzie budzili się w całkowitej ciemności, brodząc po pas w lodowatej wodzie, z której nie było już wyjścia na ulicę. Jedyną drogą ucieczki stały się wąskie, strome schody prowadzące na strych.

Na dachach w środku morza

Ci, którym udało się wdrapać pod więźbę dachową, szybko odkryli, że strych to tylko chwilowe schronienie. Woda rosła w tempie kilkudziesięciu centymetrów na kwadrans. W wielu domach ojcowie rodzin gołymi rękami, krzesłami lub pogrzebaczami wybijali dachówki od wewnątrz, by wydostać dzieci i starszych na zewnątrz, na pochyły dach.
Tam, na wysokości kilku metrów, zelandzka noc pokazała swoje najokrutniejsze oblicze. Temperatura powietrza oscylowała wokół zera, a huraganowy wiatr smagał przemoczonych ludzi bryzgami słonej wody i deszczem ze śniegiem. W ciemności słychać było nawoływania sąsiadów z sąsiednich dachów, krzyk tonących w oborach zwierząt, a potem coraz częściej – tylko szum fal i trzask walących się murów. Domy budowane z cegły na słabych fundamentach podmyte przez silny nurt składały się jak domki z kart, porywając w mrok całe rodziny uczepione kominów.
W samej tylko miejscowości Oude-Tonge na wyspie Goeree-Overflakkee tamtej nocy zginęło 305 osób – blisko jedna dziesiąta wszystkich mieszkańców.

Piekło za sterem drewnianych kutrów

Kiedy w niedzielny poranek, 1 lutego, nad Zelandią wstał szary, ołowiany świt, oczom tych, którzy przetrwali, ukazał się krajobraz jak z innego świata. Nie było już dróg, pól ani ogrodów. Tam, gdzie dzień wcześniej ciągnęły się rzędy wierzb i poldery, rozlewało się wzburzone, brunatne morze, z którego wystawały jedynie czubki dachów, wieże kościołów i korony najwyższych drzew.
Władze w Hadze przez pierwsze godziny nie miały pojęcia o skali tragedii – Zelandia była całkowicie odcięta od świata. Pierwsi na ratunek ruszyli nie żołnierze z ciężkim sprzętem, lecz miejscowi rybacy i szyprowie niewielkich kutrów z sąsiednich portów, które cudem ocalały.
Dla ratowników był to rejs po polu minowym. Pływali po zalanych polach, nie wiedząc, gdzie pod spodem biegnie zatopiony wał, gdzie stoi słup telegraficzny, a gdzie drut kolczasty oddzielający dawne pastwiska. Wielokrotnie śruby napędowe kutrów wplątywały się w zerwane przewody lub gałęzie, unieruchamiając łodzie pośród wysokich fal.
Rybacy podpływali pod same okapy dachów, chwytając zziębnięte, często nieprzytomne z wychłodzenia dzieci i owijając je w suche koce oraz własne swetry. W wielu miejscach na dachy nie dało się dotrzeć łodzią – wtedy do akcji wkraczały pierwsze nieliczne śmigłowce (m.in. brytyjskie i amerykańskie jednostki stacjonujące w Europie), spuszczając liny pośród wichury.

Cisza po odpływie

W ciągu następnych dni z całego kraju zaczęły napływać tysiące ochotników – studentów, rolników, żołnierzy – którzy gołymi rękami i workami z piaskiem próbowali zatkać wyrwy w wałach, zanim kolejny przypływ znów wleje ocean w głąb lądu.
Kiedy woda wreszcie zaczęła opadać, odsłoniła obraz, o którym w Holandii mówi się szeptem do dziś. Bilans Watersnoodramp zamknął się liczbą 1836 ofiar śmiertelnych w samej Holandii. Zginęło ponad dwieście tysięcy sztuk bydła, koni i owiec, a siedemdziesiąt dwa tysiące ludzi straciło dach nad głową.
Tamtej nocy w Zelandii pękły nie tylko gliniane wały. Pękło przekonanie, że z morzem można żyć na dotychczasowych warunkach. Z bólu tych, którzy przeżyli na dachach, i z determinacji rybaków wyciągających sąsiadów z lodowatej wody narodził się Plan Delta – przysięga, że woda już nigdy nie przyjdzie w nocy nieproszona.
- Advertisement -
Przemysław Saracen
Przemysław Saracen
Publicysta, pisarczyk i człowiek pracy najemnej. Autor książki "Dzikie historie: Norwegia". Założyciel i wydawca magazynu "Srebrny Kompas".  Finalista polskiej edycji międzynarodowego konkurs scenariuszowego Hartley - Merill utworzonego przez Roberta Redforda. Wychowałem się w duchu Tony`ego Halika, małżeństwa Gucwińskich oraz komiksowych przygód Kajka i Kokosza i tarapatów, w jakie pakował się literacki wojak Szwejk. Lubię wszystko, co dobre i oryginalne. Czasem dobra rozmowa jest bardziej fascynująca, niż najbardziej wymyślny film.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

od tego autora