Termin „narcyzm” może przywodzić na myśl obrazy aroganckich, napuszonych mężczyzn, którzy uwielbiają się „błyszczeć”. Rzeczywiście, ta cecha osobowości – z jej charakterystycznymi cechami, takimi jak przesadna megalomania, asertywność i poczucie wyższości – jest widczna częściej u mężczyzn, ale badania wykazują, że nie do końca.
Dzieje się tak, ponieważ te kluczowe cechy ściśle odpowiadają tradycyjnym męskim cechom. W rzeczywistości aż 75% osób zdiagnozowanych z narcystycznym zaburzeniem osobowości to mężczyźni.
W rzeczywistości narcyzm to współczesna epidemia, która dotyka zarówno mężczyzn, jak i kobiety. Nowe badania, opublikowane w czasopiśmie „Sex Roles” pokazują, jak narcyzm objawia się u kobiet – ale ujawniają również, że kobiety narcystyczne mogą być równie niebezpieczne i agresywne, jak ich koledzy.
Badania ujawniają, że kobiety z silnymi cechami narcyzmu są zazwyczaj bardziej wrażliwe i niepewne siebie niż ich koledzy. Oznacza to, że lekarze mogą czasami nie dostrzegać tego zjawiska, na przykład błędnie diagnozując je jako zaburzenie osobowości typu borderline .
Narcyzm to złożona cecha osobowości. Chociaż pełnoobjawowe narcystyczne zaburzenie osobowości nie występuje zbyt często i dotyka około 1-2% populacji, wszyscy cierpimy na narcyzm w różnym stopniu.
Cechy osobowości narcystycznej mogą przejawiać się w dwóch formach: wielkościowej i wrażliwej. Osoby o cechach wielkościowych są pewne siebie i dominują w społeczeństwie. Osoby o cechach wrażliwych są introwertyczne i mają niższe poczucie własnej wartości. Obie formy osobowości mają antagonistyczny rdzeń, przejawiający się wysokim poczuciem wyższości i gotowością do wykorzystywania innych.
W kontekście relacji intymnych, narcyzm jest również powiązany ze stosowaniem przemocy przez mężczyzn. Zagrożenia dla ich poczucia własnej wartości mogą wywoływać uczucia wstydu, upokorzenia i zranionej dumy, prowadząc do agresywnych zachowań.
Chociaż kobiety rzadziej przejawiają stereotypowe przejawy narcyzmu nie oznacza to, że narcyzm nie jest u nich tak powszechny. Weźmy na przykład liczne gwiazdy reality show, znane z egocentryzmu i próżności – cech często kojarzonych z narcyzmem.
Jednak narcyzm u kobiet wykracza poza egocentryzm. Narcyzm wrażliwy obejmuje cechy takie jak emocjonalna wrażliwość, niska samoocena i zahamowania. Cechy te pokrywają się z tradycyjnymi wyobrażeniami o kobiecości. Takie różnice płciowe w narcyzmie mogą wynikać ze stereotypów męskości i kobiecości, zakorzenionych w dzieciństwie.
W związku z tym tendencja mężczyzn do prezentowania bardziej wytwornych cech, a kobiet do wykazywania bardziej delikatnych cech, może częściowo wynikać ze stylów wychowania, które mają na celu wykształcenie u chłopców większej asertywności, a u dziewcząt większej troskliwości.
Istnieje jednak ryzyko interpretowania narcyzmu kobiet jako mniej szkodliwego, ze względu na ich początkowy wizerunek jako bardziej łagodnych, troskliwych, biernych i wrażliwych niż mężczyźni. Pod tą „maską” mogą kryć się osoby pozbawione empatii, o wysokim poziomie poczucia wyższości i skłonności do wykorzystywania innych.
Sugeruje to, że mężczyźni i kobiety mogą być agresywni lub brutalni na różne sposoby. Na przykład narcystyczne kobiety mogą być bardziej skłonne do manipulowania ludźmi, rozpowszechniania plotek lub przejawiania pasywnej agresji niż narcystyczni mężczyźni.
Najnowsze badania po raz pierwszy to potwierdziły. W badaniu z udziałem 328 dorosłych (176 kobiet i 152 mężczyzn) przeanalizowano złożoną dynamikę między doświadczeniami z dzieciństwa, narcyzmem a przemocą w związku partnerskim u mężczyzn i kobiet.
Uczestnicy wypełnili ankietę online i zostali zapytani o swoje cechy osobowości. Ankieta uchwyciła zarówno cechy narcyzmu jak i cechy wrażliwości, wykorzystując Inwentarz Narcyzmu Patologicznego. Poproszono ich również o wskazanie konfliktów, które mogły pojawić się w ich przeszłych lub obecnych związkach intymnych.
Mężczyźni uzyskali wyższe wyniki w zakresie narcyzmu wielkościowego, a kobiety wyższe w zakresie narcyzmu wrażliwego. Pomimo tych wyraźnych różnic płciowych, należy pamiętać, że narcyzm występuje w pewnym spektrum. Mężczyźni mogą wykazywać cechy wrażliwe, a kobiety również cechy wielkościowe.
Narcyzm wybujały u mężczyzn wiązał się z większym ryzykiem stosowania przemocy psychicznej wobec partnera, takiej jak kontrolowanie, zastraszanie i manipulacja.
Co zaskakujące, narcyzm wielkościowy u mężczyzn nie był powiązany ze stosowaniem przemocy fizycznej. Jest to sprzeczne z wynikami wcześniejszych badań, w których mierzono narcyzm innymi metodami. Jednak ogólnie rzecz biorąc, mężczyźni częściej niż kobiety dopuszczają się przemocy, więc pewien odsetek narcystycznych mężczyzn prawdopodobnie będzie agresywny.
Co bardziej zaskakujące, narcyzm wrażliwy u kobiet był powiązany z częstszym stosowaniem przemocy fizycznej, seksualnej i psychicznej wobec partnera. Należy zauważyć, że nie każda kobieta z cechami narcystycznymi wskazującymi na wrażliwość jest agresywna.
Zamiast tego, specyficzne cechy wrażliwego narcyzmu, takie jak dewaluowanie innych (przypisywanie im przesadnie negatywnych cech) i poczucie wyższości (wyżywanie się, gdy nie dostajesz tego, na co uważasz, że zasługujesz) są powiązane z agresywnym zachowaniem.
Kobiety, które wykazują te cechy w większym stopniu, częściej wstydliwie polegają na podziwu innych. W rezultacie częściej reagują agresywnie, próbując regulować swoją samoocenę i zdobywać władzę .
U kobiet, wspominanie troskliwej matki w dzieciństwie wiązało się z niższym poziomem wrażliwego narcyzmu i późniejszego stosowania przemocy wobec partnera. Sugeruje to, że mogą istnieć bufory, które można uwzględnić i włączyć do programów interwencyjnych.
Rozpoznawanie narcystycznych kobiet
Mimo że od dawna istnieją dowody na to, że narcystyczni mężczyźni są bardziej agresywni niż kobiety, nasze badania pokazują, że narcystyczne kobiety nie tylko są agresywne werbalnie, jak powszechnie przedstawiają to badania ale także stosują przemoc fizyczną wobec swoich partnerów.
Mimo to, sposób, w jaki narcystyczne kobiety znęcają się nad innymi, może nie być uznawany za stereotypowo narcystyczny. Zamiast tego, mogą one wykorzystywać swoją kobiecą tożsamość, aby wzmacniać społeczne oczekiwania wobec kobiet jako opiekuńczych i biernych.
Może to obejmować wykorzystywanie poczucia bycia ofiarą w celu zdobycia władzy i kontroli. Podstępne taktyki mogą obejmować groźby (fałszywych) oskarżeń o nadużycia, powstrzymywanie się od intymności i uczuć, wykorzystywanie macierzyństwa do nastawiania dzieci przeciwko partnerowi oraz fizyczne napaści na partnera i obwinianie go o samoobronę, aby zyskać współczucie organów ścigania.
Nasze badania podważają stereotyp, że kobiety są zawsze ofiarami w związkach przemocowych. To zrównoważone podejście promuje bardziej zniuansowane spojrzenie na dynamikę relacji i role płciowe w związkach intymnych. Badając cechy narcyzmu u kobiet, możemy lepiej rozpoznać i zdemaskować ich prawdziwą naturę.
