- Advertisement -
Wyobraź sobie, że jesteś XVI-wiecznym marynarzem. Po miesiącach spędzonych na oceanie, zmagając się ze szkorbutem i dietą złożoną głównie z sucharów, spoglądasz w siną dal i nagle dostrzegasz tajemniczą postać wyłaniającą się z fal. Podpływasz bliżej, przecierasz oczy… a tam parusetkilogramowa, fałdowana kluska z pyszczkiem przypominającym ziemniak i wąsami jak u życzliwego dziadka.
Krzysztof Kolumb naprawdę to przeżył. W 1493 roku zapisał w swoim dzienniku, że syreny nie są wcale tak piękne, jak je malują, i „mają męskie rysy twarzy”. Przepraszam, Krzysztofie – po prostu natknąłeś się na manata.
Kim tak naprawdę jest ta podwodna bulwa?
Manaty (wraz ze swoimi bliskimi krewnymi, diugoniami) należą do rzędu syren. Co ciekawe, mimo że żyją wyłącznie w wodzie, ich najbliższymi żyjącymi ewolucyjnie krewnymi na lądzie są… słonie i góralki. Jeśli uważnie przyjrzysz się płetwom manata karaibskiego, dostrzeżesz na nich małe paznokcie – pamiątkę po dawnych spacerach po stałym lądzie.
To potężne ssaki – osiągają od 2,5 do 4 metrów długości i potrafią ważyć nawet pół tony. Mimo tak imponującej masy są absolutnymi pacyfistami. Żywią się głównie roślinnością wodną, zjadając dziennie nawet 10–15% masy własnego ciała. W praktyce oznacza to, że manat spędza dzień na pływaniu z prędkością spacerową, chrupaniu wodorostów i ucinaniu sobie drzemek pod wodą (wystawiając nozdrza nad powierzchnię co kilkanaście minut, by zaczerpnąć powietrza). To bez wątpienia mistrzowie filozofii slow life.
Jak wyglądają relacje społeczne manatów? Ekstrawertycy czy samotnicy?
Jeśli chodzi o relacje towarzyskie, manaty są dość specyficzne – można je określić jako pół-samotników z bardzo wysoką kulturą osobistą.
- Brak stałych stad: W przeciwieństwie do delfinów czy orek, manaty nie tworzą ścisłych struktur społecznych ani zhierarchizowanych stad. Większość czasu spędzają samotnie lub w małych, luźnych grupach, które łączą się i rozpadają bez większych dram.
- Ciepłe spędy (dosłownie): Jedynym momentem, gdy manaty łączą się w wielkie grupy, jest poszukiwanie ciepła. Zimą w Florydzie w jednym ciepłym źródle lub przy wylocie wody z elektrowni może zebrać się nawet kilkaset osobników. Pływają wtedy bok w bok, nie wykazując wobec siebie ani grama agresji.
- Wizytówki i przytulasy: Manaty komunikują się za pomocą dotyku, pisków, ćwierkania i puszczań baniek powietrza. Kiedy dwa manaty mijają się w wodzie, bardzo często podpływają do siebie, dotykają się pyskami (co wygląda jak czuły pocałunek) lub wręcz obejmują płetwami. Odgrywa to ważną rolę w rozpoznawaniu się i zacieśnianiu więzi.
- Mami synuś: Najsilniejsza i właściwie jedyna trwała więź u manatów to relacja matki z młodym. Cielę pozostaje przy matce od roku do nawet dwóch lat. W tym czasie uczy się, gdzie szukać najlepszej trawy morskiej, jak unikać niebezpieczeństw oraz gdzie ukryć się przed zimnem.
- Grupy zalotników (mating herds): Gdy samica jest gotowa do rozrodu, wokół niej potrafi zgromadzić się od kilku do kilkunastu samców. Taka grupa potrafi podążać za samicą przez kilka tygodni. Nawet wtedy samce rywalizują ze sobą w sposób pokojowy – głownie popychając się delikatnie i próbując zająć najlepszą pozycję, bez walki na śmierć i życie.
Gdzie można je spotkać na wolności?
W zależności od gatunku, te wodne ssaki upodobały sobie różne zakątki świata:
- Manat karaibski – zamieszkuje ciepłe wody przybrzeżne, rzeki i zatoki Florydy, Karaibów oraz Ameryki Środkowej i Południowej.
- Manat amazoński – jako jedyny żyje wyłącznie w słodkich wodach dorzecza Amazonki i Orinoko.
- Manat afrykański – zamieszkuje rzeki i przybrzeżne rejony Afryki Zachodniej.
Manaty są wyjątkowo wrażliwe na zimno. Jeśli woda spada poniżej 20°C, szybko zaczynają chorować.
Syreny, potwory i zwiastuny pogody: Manaty w kulturze
Zanim trafiły do popkultury jako urocze maskotki, manaty odgrywały różnorodne role w tradycjach lokalnych społeczności:
- Legenda o syrenach: Jak już wspomnieliśmy, to właśnie manaty (oraz diugonie) dały początek mitom o morskich pannach. Wynurzywszy się z głębin z pękiem wodorostów na głowie, w oczach zmęczonych żeglarzy mogły przypominać kobiety z długimi włosami.
- Mitologia rdzennych mieszkańców Afryki: W Afryce Zachodniej manat uważany był często za istotę świętą lub wcielenie duchów wodnych (Mami Wata). W niektórych rejonach wierzono, że zabicie manata przynosi pecha, a jego ciało traktowano z szacunkiem godnym człowieka.
- Kultura Majów i Amazonii: W mitologii Majów oraz plemion amazońskich manaty pojawiały się jako strażnicy rzek lub symbole obfitości. Chwytano je dla mięsa i grubej skóry, ale polowaniom często towarzyszyły rytuały dziękczynne.
Kilka faktów, które warto rzucić przy stole
- Przesuwające się zęby: Manaty nie mają siekaczy ani kłów – wyłącznie zęby trzonowe. Ponieważ piasek i twarde rośliny szybko je ścierają, zęby manata wyrastają z tyłu szczęki i powoli przesuwają się do przodu, aż wypadną, ustępując miejsca nowym. To taka nieskończona taśma produkcyjna.
- Pusty brzuszek? Skądże! Mimo że wyglądają bardzo pulchnie, duża część ich objętości to nie tłuszcz, a… rozbudowany układ pokarmowy i gazy powstające przy trawieniu ogromnych ilości błonnika. Manaty regulują swoją pływalność dosłownie za pomocą kontrolowania gazów jelitowych.
- Brak naturalnych wrogów: W naturze manaty nie mają praktycznie żadnych drapieżników. Nawet aligatory i rekiny zazwyczaj ustępują im drogi. Ich jedynym prawdziwym zagrożeniem jest człowiek, a zwłaszcza śruby motorówek (stąd liczne strefy ograniczenia prędkości na wodach Florydy).
Czy zobaczysz manata w Polsce?
Tak! Choć w Bałtyku z oczywistych względów ich nie uświadczysz, manaty karaibskie można podziwiać w Polsce na żywo.
Głównym miejscem, w którym zamieszkały te niezwykłe ssaki, jest Afrykanarium we wrocławskim ZOO. Wrocławski obiekt dysponuje basenem w strefie Dżungli Rzeki Kongo, gdzie manaty pływają w towarzystwie licznych gatunków ryb.
Obserwowanie tych olbrzymów z perspektywy podwodnego tunelu lub przez ogromną szybę – gdy z pełnym wdziękiem i w zwolnionym tempie wykonują fikołki, przytulają się do siebie lub chrupią główki sałaty – to jedno z najbardziej uspokajających i uroczych doświadczeń, jakich można zaznać w polskim ogrodzie zoologicznym.
- Advertisement -
